12. Yargı Paketi Neler Getiriyor? İcra, HAGB, IBAN ve Tazminat Düzenlemeleri

12. Yargı Paketi Neler Getiriyor?

Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Adalet Komisyonunda kabul edildi.

Teklif; icra ve iflas hukuku, ceza muhakemesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, idari yargı, noterlik işlemleri, tazminat hesaplaması, belirsiz alacak davası ve kamuoyunda “IBAN düzenlemesi” olarak bilinen konu başlığı dahil olmak üzere birçok alanda değişiklik öngörmektedir.

Bu yazıda, 12. Yargı Paketi kapsamında öne çıkan düzenlemeler genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

12. Yargı Paketi Kanunlaştı mı?

Öncelikle belirtmek gerekir ki, TBMM Adalet Komisyonunda kabul edilen metin henüz tek başına yürürlükte olan kanun anlamına gelmez. Bir kanun teklifinin yürürlüğe girebilmesi için TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesi, Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanması ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi gerekir.

Bu nedenle aşağıda yer verilen açıklamalar, komisyonda kabul edilen teklif metni esas alınarak hazırlanmıştır. Düzenlemelerin yürürlüğe girip girmediği ve nihai metnin ne şekilde kabul edildiği ayrıca takip edilmelidir.

1. İdare Aleyhine Verilen Para Alacaklarında Doğrudan İcra Takibi Sınırlanıyor

Teklifte dikkat çeken başlıklardan biri, idare aleyhine verilen para alacakları, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin ilamların icraya konulmasıyla ilgilidir.

Düzenlemeye göre; Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri ve ilk derece mahkemelerince verilen bir miktar para, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin ilamların idare tarafından gecikmeksizin yerine getirilmesi öngörülmektedir.

Ancak alacaklı veya vekili, doğrudan ilamlı icra takibi başlatmadan önce idareye yazılı şekilde başvurmalı ve banka hesap numarasını bildirmelidir. Başvuru tarihinden itibaren en geç 1 ay içinde ödeme yapılmazsa, bu durumda ilamlı icra takibi yoluna başvurulabilecektir.

Bu düzenleme yürürlüğe girerse, idare aleyhine para alacağı içeren kararlarda önce idareye başvuru, sonra icra takibi şeklinde bir süreç ortaya çıkacaktır.

2. Ortaklığın Giderilmesi Satışlarında Mirasçılar İçin Yeni Artırma Usulü

Teklifte, miras yoluyla edinilen ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlar yönünden önemli bir satış usulü öngörülmektedir.

Buna göre, tüm maliklerin mirasçı olduğu taşınmazlarda ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilirse, yapılacak açık artırmalarda birinci artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılacaktır.

Bu usul yalnızca bir defaya mahsus uygulanacaktır. Amaç, mirasçılara taşınmazın aile dışına çıkmadan önce kendi aralarında edinilmesi bakımından bir fırsat tanınmasıdır.

3. Elektronik Satış Portalı ve Teminat Kurallarında Değişiklik

Teklifte elektronik satış portalındaki ilan içeriklerine ilişkin de ayrıntılı düzenlemeler bulunmaktadır.

Açık artırmaya katılacak kişilerin teminat durumu, Hazine’nin teminattan muaf olması, alacaklının teminat yükümlülüğü, tekliflerin hangi tutarı aşması gerektiği ve ihale bedelinin yatırılmaması halinde doğacak sonuçlar daha açık şekilde düzenlenmektedir.

Özellikle en yüksek teklifi veren kişinin ihale bedelini süresinde yatırmaması halinde, yatırılan teminatın iade edilmemesi ve ayrıca teklif edilen bedelin yüzde 5’i oranında idari para cezası uygulanabilmesi öngörülmektedir.

Bu değişiklikler yürürlüğe girerse, elektronik satışlara katılan kişilerin teminat ve ödeme yükümlülükleri konusunda daha dikkatli hareket etmesi gerekecektir.

4. Noterlik Evrakının Elektronik Ortamda Gönderilmesi

Noterlik Kanunu’nda yapılması öngörülen değişiklikle, noterlik evrakının mahkemeler, sulh ceza hâkimlikleri, cumhuriyet başsavcılıkları ve yetkili resmi merciler tarafından incelenmesine ilişkin usuller yeniden düzenlenmektedir.

Mahkeme veya savcılık tarafından noterlik evrakının aslının istenmesi halinde, ilgili noter evrakın bir örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu onayladıktan sonra aslını ilgili merciye gönderecektir.

Onaylı örnek istenmesi halinde ise noter, evrakı elektronik ortamda tarayarak güvenli elektronik imza ile ilgili merciye gönderebilecektir. Elektronik gönderimin mümkün olmadığı hallerde fiziki onaylı örnek gönderilecektir.

Bu işlemler nedeniyle posta ve yol masrafı dışında harç, vergi, değerli kâğıt ücreti dahil herhangi bir ücret alınmaması öngörülmektedir.

5. İdare Mahkemelerinde Tek Hâkimle Görülecek Davaların Kapsamı Genişliyor

Teklifte idari yargı bakımından da önemli düzenlemeler yer almaktadır.

Buna göre, düzenleyici işlemlere karşı açılanlar hariç olmak üzere, konusu belirli parasal sınırı aşmayan iptal ve tam yargı davaları tek hâkimle çözümlenebilecektir. Ayrıca bazı öğrenci işlemleri, kamu görevlileriyle ilgili geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin işlemleri ve uyarma cezaları gibi uyuşmazlıkların da tek hâkim tarafından karara bağlanması öngörülmektedir.

Bu düzenleme yürürlüğe girerse, idari yargıda bazı dava türlerinin daha hızlı sonuçlandırılması amaçlanmaktadır. Ancak tek hâkimle görülecek davaların kapsamı, dava açılacak işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

6. İstinaf ve Temyiz Süreçlerinde Yeni Düzenlemeler

İdari yargıda istinaf ve temyiz kanun yollarına ilişkin bazı değişiklikler de teklif kapsamında yer almaktadır.

Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını sonucu itibarıyla hukuka uygun bulursa ancak gerekçeyi doğru veya yeterli bulmazsa, gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunun reddine karar verebilecektir.

Ayrıca bazı durumlarda bölge idare mahkemesinin dosyayı ilk derece mahkemesine göndermesi sınırlandırılmakta; bazı eksiklikleri kendisinin tamamlayarak karar vermesi öngörülmektedir.

Bu düzenlemelerle kanun yolu süreçlerinde dosyaların mahkemeler arasında gidip gelmesinin azaltılması hedeflenmektedir.

7. Kanuni Faiz Hesabında Yeni Sistem

Teklifte, Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun bakımından da değişiklik öngörülmektedir.

Buna göre, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu kapsamında faiz ödenmesi gereken hallerde faiz oranı sözleşmeyle belirlenmemişse, yıllık faiz oranının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i üzerinden hesaplanması düzenlenmektedir.

Ayrıca yıl ortasında belirli oranda fark oluşması halinde yılın ikinci yarısı için yeni oranın uygulanması da teklif kapsamında yer almaktadır.

Bu değişiklik kabul edilirse, kanuni faiz oranının ekonomik göstergelere daha bağlı ve değişken bir yapıya kavuşması söz konusu olacaktır.

8. Vesayet Altındaki Kişilere Ait Malların Elektronik Satışı

Teklifte Türk Medeni Kanunu kapsamında vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmazların satışına ilişkin de değişiklik yer almaktadır.

Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse, bazı taşınır malların UYAP’a entegre elektronik satış portalı üzerinden açık artırma ile satılması öngörülmektedir. Taşınmazlar bakımından da satışın elektronik satış portalı üzerinden açık artırma ile yapılması ve ihalenin vesayet makamının onayıyla tamamlanması düzenlenmektedir.

Bu hükümlerin yürürlüğe girmesi halinde vesayet altındaki kişilere ait malların satışında daha şeffaf ve elektronik ortamda izlenebilir bir süreç oluşturulması amaçlanmaktadır.

9. Genetik İnceleme Sonuçları ve Kişisel Verilerin Korunması

Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve imhasına ilişkin de düzenleme yapılmaktadır.

Teklife göre genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel bir sisteme kaydedilecek; belirli kararların kesinleşmesi veya belirli sürelerin dolması halinde bu bilgiler yok edilecektir.

Ayrıca ilgili kişi, verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması halinde bu bilgilerin silinmesini hâkim veya mahkemeden talep edebilecektir.

Bu düzenleme, ceza muhakemesinde maddi gerçeğin araştırılması ile kişisel verilerin korunması arasında denge kurulması bakımından önem taşımaktadır.

10. Bilgisayar ve Dijital Verilerde Arama, Kopyalama ve Elkoyma

Teklifte, bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma tedbirlerine ilişkin önemli hükümler bulunmaktadır.

Bir suç soruşturmasında somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri varsa ve başka şekilde delil elde etme imkânı yoksa, hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde cumhuriyet savcısı kararıyla dijital veriler üzerinde arama ve kopyalama yapılabilecektir.

Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararın 24 saat içinde hâkim onayına sunulması, hâkimin de 24 saat içinde karar vermesi öngörülmektedir. Sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi halinde çıkarılan kopyaların ve çözümü yapılan metinlerin imha edilmesi gerekecektir.

Ayrıca alınan yedekten bir kopyanın şüpheliye veya müdafiine verilmesi ve bunun tutanağa bağlanması da düzenlemede yer almaktadır.

Bu hükümler, özellikle dijital delillerin toplandığı ceza soruşturmalarında savunma hakkı açısından önemlidir.

11. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Yeniden Düzenleniyor

Teklifte en dikkat çeken ceza muhakemesi düzenlemelerinden biri de hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdır.

Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise, diğer şartların da bulunması halinde mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilecektir.

HAGB kararı verilebilmesi için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, mahkemece yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi gibi şartlar aranacaktır.

Teklifte ayrıca HAGB kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilmesi de öngörülmektedir. Bu yönüyle düzenleme, HAGB kararlarının daha etkili şekilde denetlenebilmesi bakımından önemlidir.

Bununla birlikte işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele niteliğindeki suçlarda HAGB hükümlerinin uygulanmaması öngörülmektedir.

12. Kaçak Sanık Hakkında Yargılama

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılması öngörülen bir diğer değişiklik kaçak sanık hakkındadır.

Teklife göre kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilecek; ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyecektir.

Güvenlik tedbirine karar verilmesi halinde kaçak sanık, savunma hakkını kullanmak istediğini belirterek bizzat hazır bulunmak kaydıyla yargılamanın yenilenmesini talep edebilecektir.

Bu düzenleme, sanığın savunma hakkı ile yargılamanın sürüncemede kalmaması arasındaki denge bakımından önemlidir.

13. Tazminat Hesaplamalarında Faiz Başlangıcı

Teklifte Türk Borçlar Kanunu kapsamında tazminat hesaplamalarına ilişkin de düzenleme yer almaktadır.

Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ile destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz başlangıcı bakımından yeni esaslar getirilmektedir.

Zarar görenin veya desteğin kazancının bilindiği dönemlere ilişkin tazminat kısmında faiz, haksız fiil veya zarar doğuran olay tarihinden itibaren işleyecektir. Kazancın bilinemediği dönemlere ilişkin hesaplanan tazminat kısmında ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilmesi öngörülmektedir.

Bu düzenleme özellikle trafik kazası, iş kazası, destekten yoksun kalma ve bedensel zarar tazminatları bakımından önem taşıyabilir.

14. Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor mu?

Teklifin dikkat çeken başlıklarından biri de Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davasına ilişkindir.

Teklif, HMK’daki “belirsiz alacak davası” başlıklı hükmün yürürlükten kaldırılmasını öngörmektedir. Buna karşılık alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda, talep konusunun aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabileceği düzenlenmektedir.

Bu durumda artırılan kısım bakımından da zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılması öngörülmektedir.

Bu düzenleme yürürlüğe girerse, alacak davalarının açılış şekli, dava dilekçesindeki talep miktarı ve zamanaşımı değerlendirmeleri bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.

15. Duruşmalar Arasındaki Süreye Sınır

Hukuk yargılaması bakımından teklif edilen düzenlemelerden biri de duruşmalar arasındaki süreye ilişkindir.

Duruşmalar arasındaki sürenin 3 aydan daha uzun olamaması öngörülmektedir. Ancak işin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması, istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hallerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilecektir.

Bu düzenleme ile hukuk davalarının daha makul sürede ilerlemesi hedeflenmektedir.

16. IBAN Düzenlemesi: Hesap Bilgilerini Başkasına Verenlere Ceza İndirimi

Komisyonda kabul edilen önergeyle kamuoyunda “IBAN düzenlemesi” olarak bilinen konu da teklife eklenmiştir.

Bu düzenlemeye göre, dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirakin; kişinin kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka hesabı, kredi kartı gibi ödeme araçları veya banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı ya da kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesap bilgilerinin kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri veya araçları başkasına vermesi fiiliyle sınırlı kalması halinde, verilecek cezanın yarı oranında indirilmesi öngörülmektedir.

Bu düzenleme özellikle dolandırıcılık dosyalarında hesabını başkasına kullandıran kişiler bakımından önemlidir. Ancak her somut olayda kişinin kastı, menfaat temin edip etmediği, hesabın ne şekilde kullandırıldığı, dolandırıcılık eylemini bilip bilmediği ve dosyadaki diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Teklifte ayrıca, düzenleme yürürlüğe girmeden önce dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçlarından hakkında hüküm verilmiş olup dosyası kanun yolu incelemesinde bulunan sanıklar bakımından da geçiş hükümleri öngörülmektedir.

Sonuç Yargı Paketi; icra takiplerinden idari yargıya, HAGB’den dijital delillere, tazminat hesaplamalarından belirsiz alacak davalarına kadar geniş bir alanda değişiklikler öngörmektedir.

Bu düzenlemeler yürürlüğe girdiği takdirde, birçok dava ve takip türünde uygulama değişebilecektir. Özellikle icra takipleri, ceza yargılamasında HAGB, dijital deliller, idare aleyhine ilamların takibi, tazminat hesaplamaları ve dolandırıcılık dosyalarında hesap kullandırma iddiaları yönünden sürecin dikkatle takip edilmesi gerekmektedir.

Her somut olay kendi koşulları içerisinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle 12. Yargı Paketi kapsamında hak kaybı yaşanmaması için, ilgili uyuşmazlığın konusu, dava veya takip aşaması ve yürürlük tarihi ayrıca incelenmelidir.

Hukuki Uyarı Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içerisinde ayrıca değerlendirilmelidir. (12. Yargı Paketi, HAGB, IBAN Düzenlemesi, İcra Hukuku, İdari Yargı, Tazminat Hukuku, Belirsiz Alacak Davası)